मुस्ताङ, २६ भदौ ।२०८३।
उपल्लो मुस्ताङको लोमान्थाङ गाउँपालिकालाई केन्द्रबिन्दु बनाएर गएको ५.३ म्याग्निच्युडको भूकम्प र त्यसपछि आएका पराकम्पनका कारण मुस्ताङमा भौतिक क्षति बढ्दै गएको छ।
प्रारम्भिक प्रहरी विवरणमा लोमान्थाङका विभिन्न बस्तीमा ६७ घर तथा संरचनामा आंशिक क्षति पुगेको उल्लेख भए पनि स्थानीय तहको प्रारम्भिक अध्ययनले क्षति भएका घरधुरीको संख्या तीनसयदेखि पांचसयसम्म हुन सक्ने देखाएको छ। क्षतिको यकिन विवरण संकलन भइरहेको छ।
राष्ट्रिय भूकम्प मापन तथा अनुसन्धान केन्द्रका अनुसार भदौ २३ गते राति ९ः५३ः३४ बजे लोमान्थाङ आसपास केन्द्रबिन्दु भएको ५.३ ML को भूकम्प गएको थियो। केन्द्रको अभिलेखमा यसको केन्द्रबिन्दु २९.१५ डिग्री उत्तरी अक्षांश र ८४.०१ डिग्री पूर्वी देशान्तरमा देखाइएको छ। भूकम्पको धक्का आसपासका जिल्लासहित काठमाडौंसम्म महसुस गरिएको थियो।
भूकम्पपछि पनि पटक–पटक धक्का महसुस भएको स्थानीयले बताएका छन्। भदौ २४ गते बिहान १ः०३ बजेतिर समेत अर्को धक्का महसुस भएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। लगातारका पराकम्पनका कारण पहिले नै कमजोर बनेका माटो तथा ढुंगाबाट निर्मित घरहरू थप जोखिममा परेका छन्।
६७ घर तथा संरचनामा क्षति
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मुस्ताङबाट प्राप्त प्रारम्भिक विवरणअनुसार लोमान्थाङ गाउँपालिका–३ को ठिङगरमा २५, फुवामा २६, नाम्गेलमा १२ र वडा नम्बर ४ को किम्लिङमा चारवटा घर तथा संरचनामा चिरा परेको छ। यसरी प्रारम्भिक संख्या ६७ पुगेको हो। तर नाम्गेलका १२ संरचनामध्ये चारवटा गुम्बा र आठवटा घर रहेको प्रहरी विवरणमा उल्लेख भएकाले ६७ को संख्या घर मात्रै हो कि घर तथा अन्य संरचना समेत हो भन्ने अन्तिम वर्गीकरण हुन बाँकी छ।
फुवामा ढुंगा–माटोले बनेको र हाल प्रयोगमा नरहेको एक कच्ची घर पूर्णरूपमा भत्किएको छ। सोही क्षेत्रमा रहेको छोर्द गुम्बाको बाहिरी कम्पाउन्डको पर्खाल पनि भत्किएको प्रहरीले जनाएको छ। मानवीय क्षति भने भएको छैन।
प्रहरीले संकलन गरेको विवरणमा लोमान्थाङ–१ का धेरै कच्ची घरका कोठाहरू चर्किएका छन्। केही दुईतले घरका १३–१४ वटासम्म कोठामा चिरा परेको उल्लेख छ। त्यस्तै नोर्बुलिङ छोसेर गुम्बाको पूजा कोठा पनि चर्किएको छ।
विद्यालय भवनसमेत चर्कियो
भूकम्पबाट लोमान्थाङ–२ स्थित दिव्यदीप माध्यमिक विद्यालयको ढुंगा–माटोबाट बनेको दुईतले भवनमा क्षति पुगेको छ। प्रहरी विवरणमा भवनका २१ कोठामा चिरा परेको उल्लेख छ।
विद्यालयको छात्रावास भवनमा समेत ठूलो चिरा परेपछि त्यहाँ बस्ने विद्यार्थीलाई समस्या भएको छ। विद्यालयमा ८४ विद्यार्थी रहेकामा ८० जना छात्रावासमा बस्ने गरेको र छात्रावास प्रयोग गर्न नसक्ने भएपछि विद्यार्थीलाई कक्षाकोठा तथा टेन्टमा राखिएको स्थानीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।
स्थानीय तहको विवरण अझ ठूलो
लोमान्थाङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष टसी न्हर्वु गुरुङका अनुसार वडा नम्बर ३ मा मात्रै होइन, १, २ र ४ नम्बर वडामा समेत ठूलो संख्यामा घर चर्किएका छन्। उनले प्रारम्भिक रूपमा गाउँपालिकाभित्र करिब ४ सय घरमा क्षति पुगेको हुन सक्ने बताएका छन्। अर्को प्रारम्भिक अध्ययनमा क्षति प्रभावित घरधुरीको संख्या ३ सयदेखि ५ सयसम्म हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
स्थानीय तहले वडा कार्यालयमार्फत क्षतिको विवरण संकलन तथा प्राविधिक मूल्यांकन सुरु गरेको छ। लोमान्थाङ–५ बाहेक अन्य वडामा क्षतिको अवस्था देखिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ। वडा नम्बर ३ का नाम्ग्याल, फुवा र ठिङगर, वडा नम्बर ४ का किम्लिङ, चुम्जुङ र नाम्डोक तथा वडा नम्बर १ को छोसेर क्षेत्रमा क्षतिको विवरण संकलन भइरहेको छ।
३० भन्दा बढी घर पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएको दाबी
गाउँपालिका अध्यक्ष गुरुङले क्षति विवरण संकलन भएका क्षेत्रमध्ये केहीमा मात्रै झण्डै ३० घर पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएको बताएका छन्। उक्त विवरण वडा नम्बर ३ का नाम्ग्याल, फुवा र ठिङगर, वडा नम्बर ४ तथा वडा नम्बर १ को छोसेर क्षेत्रको आधा भागको निरीक्षणमा आधारित रहेको जनाइएको छ। त्यसैले बाँकी क्षेत्रमा निरीक्षणपछि पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त घरको संख्या थपिन सक्ने देखिन्छ।
अधिकांश घर कच्ची भएकाले जोखिम उच्च
लोमान्थाङ क्षेत्रमा परम्परागत रूपमा ढुंगा, माटो तथा कच्चा सामग्रीबाट बनेका घरहरू धेरै छन्। भूकम्पपछि यस्ता घरमा चिरा परेका कारण स्थानीय बासिन्दा थप पराकम्पनको त्रासमा घरबाहिर बस्न थालेका छन्। कतिपयले राति खुला चौरमा टेन्ट टाँगेर रात बिताइरहेका छन्।
स्थानीयका अनुसार केही घर बस्नै नमिल्ने अवस्थामा पुगेका छन्। विशेषगरी पुराना कच्ची घरमा चिरा बढ्दै गएपछि थप धक्का आएमा घर भत्किन सक्ने जोखिम रहेको छ।
मानवीय क्षति छैन
हालसम्म प्राप्त विवरणअनुसार भूकम्प र पराकम्पनबाट मानवीय क्षति भएको छैन। क्षति भएका केही घरमा मानिस नबस्ने भएकाले ठूलो दुर्घटना हुनबाट जोगिएको बताइएको छ। जिल्ला प्रहरी तथा स्थानीय तहका टोलीले प्रभावित क्षेत्रमा पुगेर विवरण संकलन गरिरहेका छन्।
क्षतिको अन्तिम विवरण अझै आउन बाँकी
मुस्ताङको भौगोलिक विकटता र सञ्चार साधनको सीमितताका कारण सबै बस्तीबाट एकैपटक विवरण प्राप्त हुन नसकेको प्रहरीले जनाएको छ। त्यसैले अहिले सार्वजनिक भएका ६७ संरचना, करिब ४ सय घर तथा ३० भन्दा बढी पूर्ण क्षतिग्रस्त घरका तथ्यांकलाई अन्तिम सरकारी क्षति विवरण मान्न मिल्दैन। स्थानीय तह र प्रहरीको स्थलगत मूल्यांकन पूरा भएपछि मात्रै घर, गुम्बा, विद्यालय तथा अन्य सार्वजनिक संरचनाको छुट्टाछुट्टै यकिन तथ्यांक आउनेछ।
यसैबीच प्रभावित तथा जोखिमयुक्त घरमा नबस्न र थप पराकम्पन आए सुरक्षित स्थानमा जान स्थानीयवासीलाई आग्रह गरिएको छ। कमजोर संरचनाको प्राविधिक परीक्षण, अस्थायी आवासका लागि पर्याप्त टेन्ट तथा राहत सामग्री र क्षतिग्रस्त विद्यालय तथा धार्मिक सम्पदाको पुनर्स्थापनाको आवश्यकता देखिएको छ।
नोट: अहिले उपलब्ध विवरणमा ६७ संरचना, करिब ४ सय घर र ३० भन्दा बढी पूर्ण क्षतिग्रस्त घरजस्ता फरक–फरक संख्या आएका छन्। यीमध्ये केही प्रारम्भिक प्रहरी गणना र केही स्थानीय तहको अनुमान भएकाले समाचारमा स्रोतअनुसार तथ्यांक छुट्याएर प्रस्तुत गर्नु उचित हुन्छ।
