चितवन, ८ कार्तिक २०८३ ।
चितवनमा चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा अंगीकृत तथा गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या नागरिकता परित्याग गर्ने र रद्द हुनेको भन्दा बढी देखिएको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवन र इलाका प्रशासन कार्यालय माडीको तथ्याङ्कअनुसार साउनदेखि असोज मसान्तसम्म ५९ जनाले अंगीकृत तथा एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका छन् भने ३२ जनाले नागरिकता परित्याग गरेका वा उनीहरूको नागरिकता रद्द भएको छ।
उपलब्ध विवरणअनुसार अंगीकृत तथा एनआरएन नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या परित्याग तथा रद्द हुनेको भन्दा २७ ले बढी हो। यद्यपि, यो तुलना नागरिकता प्राप्ति र परित्यागका सबै प्रक्रियाको समग्र चित्र भने होइन।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवनबाट १५ जनाले वैवाहिक अंगीकृत र ११ जनाले अन्य अंगीकृत नागरिकता प्राप्त गरेका छन्। इलाका प्रशासन कार्यालय माडीबाट एक जनाले वैवाहिक अंगीकृत र एक जनाले अन्य अंगीकृत नागरिकता लिएका छन्। यसरी तीन महिनामा अंगीकृत नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या २८ पुगेको छ।
यसै अवधिमा नौ महिला र २२ पुरुष गरी ३१ जनाले गैरआवासीय नेपाली नागरिकता प्राप्त गरेका छन्। अंगीकृत नागरिकता लिने र एनआरएन नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या जोड्दा कुल ५९ हुन्छ।
अर्कोतर्फ, यस अवधिमा २८ जनाले नेपाली नागरिकता परित्याग गरेका छन् भने चार जनाको नागरिकता रद्द गरिएको छ। यसरी परित्याग र रद्द हुनेको कुल सङ्ख्या ३२ पुगेको छ।
नागरिकता लिने र त्याग्नेको सङ्ख्यामा के छ अन्तर?
तथ्याङ्कले अंगीकृत तथा एनआरएन नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या नागरिकता परित्याग र रद्द हुनेको भन्दा बढी रहेको देखाउँछ। तर यी दुई समूहको कानुनी अवस्था र नागरिकतासम्बन्धी प्रक्रिया फरक छन्।
अंगीकृत नागरिकता निश्चित कानुनी सर्त पूरा गरेका व्यक्तिलाई प्रदान गरिन्छ भने एनआरएन नागरिकता गैरआवासीय नेपालीका लागि छुट्टै कानुनी व्यवस्थाअन्तर्गत जारी गरिन्छ। त्यसैगरी, नागरिकता परित्याग र नागरिकता रद्द हुनु पनि फरक प्रक्रिया हुन्।
त्यसैले ५९ जनाले नागरिकता प्राप्त गरेको र ३२ जनाले परित्याग गरेको वा गुमाएको तथ्याङ्कलाई आधार बनाएर चितवनमा नागरिकता प्राप्त गर्नेको तुलनामा त्याग्नेको प्रवृत्ति कस्तो छ भन्ने अन्तिम निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
यद्यपि, यो तथ्याङ्कले नागरिकतासम्बन्धी प्रशासनिक कामका विभिन्न पक्षलाई उजागर गरेको छ। नागरिकता प्राप्त गर्ने र परित्याग गर्ने व्यक्तिको पृष्ठभूमि, परित्यागको कारण तथा रद्द गरिएका नागरिकताको कानुनी आधार सार्वजनिक भएमा यस विषयको थप विश्लेषण गर्न सकिन्छ।
वंशजका आधारमा नागरिकता लिने तीन हजारभन्दा बढी
अंगीकृत र एनआरएन नागरिकताभन्दा वंशजका आधारमा नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या निकै ठूलो छ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवन र इलाका प्रशासन कार्यालय माडीबाट तीन महिनामा कुल ३ हजार ६२ जनाले वंशजका आधारमा नागरिकता प्राप्त गरेका छन्। तीमध्ये जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट दुई हजार ८२४ र माडीबाट २३८ जनाले नागरिकता लिएका हुन्।
वंशजका आधारमा नागरिकता लिनेमा एक हजार ५४० महिला र एक हजार ५२२ पुरुष छन्। जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट एक हजार ४१८ महिला र एक हजार ४०६ पुरुषले नागरिकता लिएका छन् भने माडीबाट १२२ महिला र ११६ पुरुषले नागरिकता प्राप्त गरेका छन्।
यो तथ्याङ्कले जिल्लामा नागरिकतासम्बन्धी सेवा प्रवाहमा वंशजका आधारमा नागरिकता जारी गर्ने काम प्रमुख रहेको देखाउँछ। तर तीन महिनामा नागरिकता लिने सबै व्यक्ति नयाँ पुस्ताका हुन् वा उनीहरूमध्ये कतिपयले अन्य कारणले पहिलोपटक नागरिकता लिएका हुन् भन्ने विवरण उपलब्ध छैन।
नागरिकताको प्रतिलिपि लिनेको सङ्ख्या ६ हजारभन्दा बढी
नागरिकतासम्बन्धी सेवामध्ये प्रतिलिपि जारी गर्ने काम पनि ठूलो परिमाणमा भएको छ। तीन महिनामा जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवन र इलाका प्रशासन कार्यालय माडीबाट कुल ६ हजार ७६६ नागरिकताको प्रतिलिपि जारी गरिएको छ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट ६ हजार ११६ र माडीबाट ६५० प्रतिलिपि जारी भएका हुन्। यसले नागरिकतासम्बन्धी प्रशासनिक सेवामा प्रतिलिपि जारी गर्ने कामको मात्रा उल्लेख्य रहेको देखाउँछ।
तर प्रतिलिपि लिनेको सङ्ख्यालाई नागरिकता प्राप्त गर्ने नयाँ व्यक्तिको सङ्ख्याका रूपमा बुझ्न मिल्दैन। प्रतिलिपि जारी हुनुको कारण, जस्तै नागरिकता हराउनु, बिग्रनु वा अन्य प्रशासनिक आवश्यकता, सम्बन्धी विवरण उपलब्ध नभएकाले यसबाट नागरिकतासम्बन्धी समस्याको प्रकृतिबारे ठोस निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
राष्ट्रिय परिचयपत्र र राहदानी सेवामा पनि उल्लेख्य काम
यस अवधिमा जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवनबाट ११ हजार ९९७ जनाको राष्ट्रिय परिचयपत्रका लागि नयाँ विवरण दर्ता गरिएको छ भने चार हजार ३७० वटा राष्ट्रिय परिचयपत्र वितरण गरिएको छ।
राहदानीका लागि पाँच हजार ८५२ जनाको सिफारिस गरिएको र चार हजार २४३ वटा राहदानी वितरण गरिएको कार्यालयको विवरण छ। यसैगरी ३२६ जनाको नाबालक परिचयपत्रका लागि नयाँ दर्ता, ११ वटा प्रतिलिपि, ३१६ वटा जातीय प्रमाणित, ३१७ वटा भारतीय पेन्सन सिफारिस र एक हजार ११४ वटा अन्य सिफारिससम्बन्धी काम भएका छन्।
इलाका प्रशासन कार्यालय माडीबाट एक हजार २५५ जनाको राष्ट्रिय परिचयपत्रका लागि नयाँ विवरण दर्ता गरिएको छ भने ७४८ वटा राष्ट्रिय परिचयपत्र वितरण गरिएको छ। कार्यालयबाट १० वटा नाबालक परिचयपत्र दर्ता र २३ वटा जातीय प्रमाणितसम्बन्धी काम पनि भएको छ।
यी विवरणले नागरिकता जारी गर्ने कामसँगै राष्ट्रिय परिचयपत्र, राहदानी र अन्य प्रशासनिक सेवा प्रवाहमा समेत कार्यालयहरू व्यस्त रहेको देखाउँछन्।
नागरिकता परित्यागको कारणबारे थप अध्ययन आवश्यक
तीन महिनामा २८ जनाले नागरिकता परित्याग गरेको र चार जनाको नागरिकता रद्द भएको तथ्याङ्कले नागरिकतासम्बन्धी निर्णयका कारण र कानुनी आधारबारे थप अध्ययन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ।
नागरिकता परित्याग गर्ने व्यक्तिको सङ्ख्या, उनीहरूको पहिलेको नागरिकताको प्रकार, परित्यागको कारण तथा नागरिकता रद्द गरिएका घटनाको विवरण उपलब्ध भएमा नागरिकता त्याग्ने र रद्द हुने अवस्थाको प्रकृति बुझ्न सहज हुन्छ।
त्यसैगरी, विगतका आर्थिक वर्षका तथ्याङ्कसँग तुलना गर्दा नागरिकता परित्याग तथा रद्द हुने सङ्ख्या बढेको, घटेको वा स्थिर रहेको भन्ने विषयमा निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ।
हाल उपलब्ध तीनमहिने तथ्याङ्कले भने अंगीकृत तथा एनआरएन नागरिकता प्राप्त गर्नेको सङ्ख्या परित्याग तथा रद्द हुनेको भन्दा बढी रहेको मात्र देखाउँछ। यसलाई जिल्लाको नागरिकता प्रवृत्ति वा जनसाङ्ख्यिक परिवर्तनको निर्णायक प्रमाण मान्न पर्याप्त आधार छैन।
निष्कर्षतः, चितवनमा तीन महिनामा ५९ जनाले अंगीकृत तथा एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका छन् भने ३२ जनाले नागरिकता परित्याग गरेका वा उनीहरूको नागरिकता रद्द भएको छ। यस अवधिमा वंशजका आधारमा नागरिकता प्राप्त गर्ने तीन हजारभन्दा बढी छन्। यी तथ्याङ्कले नागरिकतासम्बन्धी सेवा प्रवाहको परिमाण देखाए पनि नागरिकता परित्यागको कारण र दीर्घकालीन प्रवृत्ति बुझ्न थप विवरण तथा विगतका वर्षसँगको तुलना आवश्यक देखिन्छ।
