काठमाडौं, २७ असोज २०८३।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसद खगेन्द्र सुनारको भनिएको विवादास्पद अडियो सार्वजनिक भएपछि उनी राजनीतिक तथा सामाजिक वृत्तमा आलोचनाको घेरामा परेका छन्। सार्वजनिक अडियोमा एक महिलामाथि अश्लील गालीगलौज, धम्कीपूर्ण अभिव्यक्ति र रकम माग गरिएको जस्तो सुनिने संवाद रहेको समाचारहरूमा उल्लेख छ। घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गरी अडियोको प्रामाणिकता र त्यसमा सुनिएका संवादको वास्तविक सन्दर्भ सार्वजनिक गर्नुपर्ने माग उठिरहेको छ।

सोमबार, असोज २६ गते जनआस्था साप्ताहिकले सांसद सुनारसँग सम्बन्धित भएको दाबी गर्दै अडियो संवाद सार्वजनिक गरेको थियो। त्यसपछि विभिन्न सञ्चारमाध्यमले उक्त विषयलाई समाचार बनाए भने सामाजिक सञ्जालमा समेत तीव्र बहस सुरु भएको छ। प्रकाशित विवरणअनुसार, अडियो केही वर्षअघिको भएको बताइएको छ। यद्यपि, यसको रेकर्डिङ मिति, सम्पादन भए–नभएको अवस्था र संवादमा सुनिएका व्यक्तिहरूको पहिचान स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भइसकेको छैन।

अडियोमा के रहेको दाबी गरिएको छ?

जनआस्था साप्ताहिकले सार्वजनिक गरेको भनिएको अडियोमा एक महिलालाई लक्षित गरी अपमानजनक शब्द प्रयोग गरिएको, रकम उपलब्ध गराउन दबाब दिइएको र रकम नदिए गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने आशयको धम्की दिइएको विवरण विभिन्न समाचारमा आएका छन्।

अडियो संवादमा महिलाले निजी भिडियो, कुटपिट तथा मानसिक दबाबसम्बन्धी गुनासो गरेको पनि समाचारहरूमा उल्लेख छ। संवादमा रकम माग्नुको कारण, त्यसको वास्तविक प्रकृति र दुवै पक्षबीचको सम्बन्धबारे पूर्ण तथा स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको विवरण भने सार्वजनिक भइसकेको छैन।

काठमाण्डु टुडेको समाचारमा संवादमा संलग्न भनिएकी महिला बागमती प्रदेशकी पूर्वराज्यमन्त्री भएको उल्लेख छ। तर उनको परिचय खुलाइएको छैन। ती महिलासँग सम्बन्धित आरोप तथा संवादमा व्यक्त गरिएका दाबीलाई स्वतन्त्र अनुसन्धानबाट पुष्टि गर्न आवश्यक छ।

सांसद टीका संग्रौलाको प्रतिक्रिया

अडियो सार्वजनिक भएपछि रास्वपाकै सांसद टीका संग्रौलाले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया जनाएकी छन्। काठमाण्डु टुडेको असोज २६ गते प्रकाशित समाचारअनुसार उनले फेसबुकमा ‘अश्लील… सुन्नै नसकिने’ भन्दै टिप्पणी गरेकी थिइन्।

उनको प्रतिक्रियाले अडियोमा सुनिएको भनिएको भाषाप्रति पार्टीभित्रै पनि असन्तुष्टि व्यक्त भएको संकेत गरेको छ। यद्यपि, उनको उक्त टिप्पणीलाई अडियोको प्रामाणिकता पुष्टि भएको वा घटनाबारे पार्टीले औपचारिक निर्णय गरिसकेको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन।

रास्वपा नेतृत्वको धारणा के छ?

विवाद चर्किएपछि सांसद सुनारको धारणा लिन सञ्चारमाध्यमहरूले सम्पर्क गर्ने प्रयास गरेको समाचारहरूमा उल्लेख छ। तर उनको मोबाइल फोन बन्द रहेकाले तत्काल प्रतिक्रिया प्राप्त हुन नसकेको बताइएको छ।

रास्वपाका प्रवक्ता जगदीश खरेलले पनि घटनाबारे तत्काल औपचारिक प्रतिक्रिया दिन अस्वीकार गरेका छन्। आफू काठमाडौं बाहिर रहेको र विषयमा पूर्ण जानकारी नभएको बताउँदै उनले बुझेर मात्रै प्रतिक्रिया दिन सक्ने आशय व्यक्त गरेको विभिन्न सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

यससँगै पार्टीले अडियोको सत्यतथ्य बुझ्न आन्तरिक छानबिन गर्छ कि गर्दैन, सांसदसँग स्पष्टीकरण माग्छ कि माग्दैन र आरोप पुष्टि भए कस्तो कदम चाल्छ भन्ने विषय चासोको केन्द्रमा छ। हालसम्म उपलब्ध समाचार विवरणमा पार्टीको ठोस निर्णय सार्वजनिक भएको देखिँदैन।

सामाजिक सञ्जालमा दुईथरी धारणा

अडियो सार्वजनिक भएपछि सामाजिक सञ्जालमा आक्रोश, छानबिनको माग र अडियोको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाउने प्रतिक्रिया देखिएका छन्।

पहिलो, निष्पक्ष छानबिन र कारबाहीको माग: अडियोमा सुनिएको भनिएको भाषा र धम्की गम्भीर प्रकृतिका भएकाले यसको सत्यतथ्य तत्काल सार्वजनिक गर्नुपर्ने, आरोप पुष्टि भए कानुनअनुसार कारबाही गर्नुपर्ने तथा राजनीतिक पदमा रहेका व्यक्तिलाई जवाफदेही बनाउनुपर्ने धारणा व्यक्त भएका छन्। केही प्रतिक्रियामा सांसदले पदबाट राजीनामा दिनुपर्ने मागसमेत गरिएको छ।

दोस्रो, अडियोको प्रामाणिकता पुष्टि गर्नुपर्ने आवाज: सामाजिक सञ्जालका केही प्रयोगकर्ताले अडियो वास्तविक हो वा सम्पादन गरिएको हो भन्ने प्रश्न उठाएका छन्। केही प्रतिक्रियामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरेर बनाइएको हुन सक्ने आशङ्कासमेत व्यक्त गरिएको छ। तर अडियो एआईबाट बनाइएको वा सम्पादन गरिएको भन्ने दाबी पुष्टि गर्ने स्वतन्त्र प्राविधिक निष्कर्ष उपलब्ध छैन।

यसर्थ, सामाजिक सञ्जालमा व्यक्त भएका प्रतिक्रियालाई जनमतका केही उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ; तिनलाई अडियोको सत्यता वा असत्यता प्रमाणित गर्ने आधार मान्न मिल्दैन।

राजेन्द्र पाण्डेले के भनेका छन्?

काठमाण्डु टुडेको समाचारमा बागमती प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री राजेन्द्र पाण्डेको भनाइ पनि उद्धृत गरिएको छ। उनले आफू मुख्यमन्त्री रहेका बेला एक महिलाले श्रीमान्बाट कुटपिट भएको भन्दै उजुरी गरेको र त्यसबारे आफूले सोधपुछ गरेको प्रसङ्ग सुनाएका छन्।

तर पाण्डेले उक्त घटनामा संलग्न भनिएको व्यक्ति अहिलेका सांसद खगेन्द्र सुनार नै हुन् भन्ने आफूलाई जानकारी नभएको बताएका छन्। त्यसैले उनको भनाइलाई अहिले सार्वजनिक भएको अडियोमा सुनिने भनिएका व्यक्ति र पुरानो उजुरीबीचको सम्बन्ध पुष्टि गर्ने प्रमाणका रूपमा लिन सकिँदैन।

अब छानबिन कसरी अघि बढ्नुपर्छ?

यो प्रकरणमा मुख्य प्रश्न अडियोमा सुनिने आवाज सांसद सुनारकै हो वा होइन, संवाद कहिले र कुन परिस्थितिमा रेकर्ड गरिएको हो, त्यसमा सम्पादन वा अन्य प्राविधिक परिवर्तन गरिएको छ कि छैन र संवादमा उठाइएका आरोपको वस्तुगत आधार के हो भन्ने हो।

त्यसका लागि सम्बन्धित निकायले मूल अडियो सुरक्षित राखी डिजिटल फरेन्सिक परीक्षण गर्नुपर्ने, आवश्यक परे आवाजको प्राविधिक परीक्षण गर्नुपर्ने र संवादमा संलग्न भनिएका व्यक्तिहरूसँग निष्पक्ष रूपमा सोधपुछ गर्नुपर्ने देखिन्छ। सम्भावित पीडितको सुरक्षा, गोपनीयता र सम्मानलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ।

यदि अडियोमा सुनिएका धम्की, जबर्जस्ती रकम माग वा अन्य गैरकानुनी कार्य पुष्टि भएमा प्रचलित कानुनअनुसार अनुसन्धान र कारबाही अघि बढाउनुपर्ने हुन्छ। अर्कोतर्फ, अडियोको प्रामाणिकता पुष्टि नहुँदै कसैलाई दोषी ठहर गर्नु पनि उचित हुँदैन।

जवाफदेहिताको परीक्षा

सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिसँग जोडिएको गम्भीर आरोपले सम्बन्धित व्यक्तिको मात्र नभई दलको विश्वसनीयता र सार्वजनिक जवाफदेहितामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ। त्यसैले यो विषयलाई राजनीतिक पक्षधरता वा सामाजिक सञ्जालको आक्रोशमा सीमित नराखी तथ्य र प्रमाणका आधारमा टुङ्ग्याउनु आवश्यक छ।

अहिलेको अवस्थामा सांसद सुनारको भनिएको अडियो सार्वजनिक भएको, त्यसले विवाद उत्पन्न गरेको र छानबिन तथा कारबाहीको माग उठेको तथ्य समाचारमा आएका छन्। तर अडियोको प्रामाणिकता, संवादको पूर्ण सन्दर्भ र त्यसमा लगाइएका आरोपको सत्यता स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन बाँकी छ।

अब सम्बन्धित निकायको अनुसन्धान, सांसद सुनारको आधिकारिक प्रतिक्रिया र रास्वपाको संस्थागत निर्णयले यो प्रकरणको आगामी दिशा निर्धारण गर्नेछ।