पोखरा, २ असोज २०८३ ।

भारतको राष्ट्रिय अनुसन्धान एजेन्सी (एनआईए)  को विशेष अदालतले झिरम उपत्यका आक्रमण मुद्दामा दोषी ठहर १० माओवादीलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाएको छ।

सेप्टेम्बर ५ मा दोषी ठहर गरिएका उनीहरूविरुद्ध अदालतले बुधबार (सेप्टेम्बर १६) मृत्युदण्डको फैसला गरेको भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। 

मुद्दामा कुल ३९ जनालाई अभियुक्त बनाइएको थियो। तीमध्ये ११ जना पक्राउ परेर अदालतमा मुद्दा चलाइए, तर एक जनाको मुद्दा चलिरहेकै अवस्थामा मृत्यु भयो। बाँकी अभियुक्तमध्ये २८ जना अझै ‘wanted’ सूचीमा रहेको अदालतसम्बन्धी रिपोर्टहरूले जनाएका छन्।

अदालतले दोषी ठहर गरेका १० जना हुन्—प्रमिला मोडियाम, चैतु लेकाम उर्फ मुन्ना, सुमित्रा पुनम मोडियाम, मुक्का मण्डावी, कोसा कवासी उर्फ कोसाराम, आयता मार्काम, मदकामी देवा, जोगा मदकामी, बन्जामी सन्ना उर्फ चामरु र महादेव नाग।

सन् २०१३ मा कंग्रेस पार्टीका सदस्यसहित २७ जनाको ज्यान जाने गरी भएको आक्रमण भएको थियो। २०१३ को मे २५ मा कांग्रेसको ‘परिवर्तन यात्रा’माथि भएको आक्रमणमा तत्कालीन छत्तीसगढ कांग्रेस अध्यक्ष नन्दकुमार पटेल, उनका छोरा दिनेश पटेल, पूर्व विपक्षी नेता महेन्द्र कर्मा, पूर्व केन्द्रीय मन्त्री विद्याचरण शुक्ल र कांग्रेस नेता उदय मुदलियारसहित २७ जनाको मृत्यु भएको थियो। ३५ भन्दा बढी घाइते भएका थिए।

सन् १९६० को दशकमा सुरु भएको लगभग ६ दशक लामो माओवादी विद्रोहमा १२ हजारभन्दा बढी मानिस मारिएका थिए।

सन् २०१३ मे महिनामा भारतको मध्यराज्य छत्तीसगढको दुर्गम वन क्षेत्रमा स्थलगत रूपमा बन्दुकले आक्रमण हुँदा कंग्रेस पार्टीको शीर्ष राज्य नेतृत्वलाई समाप्त गरिदिएको थियो।

आक्रमणकारीले विस्फोटक उपकरण विस्फोट गरी अन्धाधुन्ध गोलीबारी गरेको र मानिसको समूहमा ग्रेनेड फ्याँकेर आक्रमण गरेका थिए। 

एजेन्सीले १० जना माओवादी कार्यकर्ता वरिष्ठ कंग्रेस नेता र सुरक्षाकर्मीविरुद्ध आक्रमण र हत्या गर्ने आपराधिक षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको पुष्टि भएको बताएको छ।

भारतमा यसअघि सन् २०२० मार्चमा सन् २०१२ मा दिल्ली बसमा एक महिलाको सामूहिक बलात्कारपछि हत्या घटनामा चार जनालाई फाँसी दिइएको थियो, जसले देशव्यापी विरोधलाई भड्काएको थियो ।

मृत्युदण्ड सुनाइएका १० जना

1. प्रमिला मोडियम (Pramila Modiyam)
2. चैतु लेकाम उर्फ मुन्ना (Chaitu Lekam alias Munna)
3. सुमिता उर्फ पुनम मोडियम (Sumita alias Punem Modiyam)
4. मुक्का मण्डवी (Mukka Mandvi)
5. कोसा कावासी उर्फ कोसराम (Kosa Kavasi alias Kosaram)
6. आयाता मरकाम (Aayata Markam)
7. मड्कामी देवा (Madkami Deva)
8. जोगा मड्कामी (Joga Madkami)
9. बन्जामी सन्ना उर्फ चम्रु (Banjami Sanna alias Chamru)
10. महादेव नाग (Mahadev Nag)

अदालतले उनीहरूलाई आपराधिक षड्यन्त्र र हत्या लगायतका कसुरमा दोषी ठहर गरेको हो। मुद्दाको फैसला आउन १३ वर्षभन्दा बढी समय र कम्तीमा २९४ सुनुवाइ लागेको थियो।

महत्त्वपूर्ण कुरा: यी १० जना माओवादीका शीर्ष केन्द्रीय नेता होइनन्; मुद्दामा नाम जोडिएका केही वरिष्ठ माओवादी भने फरार/‘wanted’ सूचीमा थिए। तीमध्ये CPI (Maoist) पोलिटब्युरो सदस्य थिप्पिरी तिरुपति उर्फ देवुजी र PLGA Battalion 1 का कमान्डर बार्से देवाले २०२६ मा आत्मसमर्पण गरेका थिए।

मुद्दामा नाम जोडिएका केही वरिष्ठ माओवादी नेता भने लामो समयदेखि फरार वा ‘wanted’ सूचीमा रहेका थिए।

यसबीच माओवादी संगठनको उच्च तहमा रहेका केही नेताले भने सन् २०२६ मा आत्मसमर्पण गरेका छन्। CPI (Maoist) का पोलिटब्युरो तथा केन्द्रीय समिति सदस्य थिप्पिरी तिरुपति उर्फ देवुजीले फेब्रुअरी २४, २०२६ मा तेलंगाना प्रहरीसमक्ष आत्मसमर्पण गरेका थिए। प्रहरीका अनुसार उनी संगठनको केन्द्रीय सैन्य आयोगसँग पनि जोडिएका थिए र चार दशकभन्दा बढी समय भूमिगत जीवन बिताएका थिए।

त्यस्तै, PLGA Battalion No. 1 का कमान्डर बार्से देवाले जनवरी ३, २०२६ मा तेलंगाना प्रहरीसमक्ष आत्मसमर्पण गरेका थिए। उनी माओवादीका दिवंगत नेता मडवी हिड्माका निकट सहयोगीका रूपमा चिनिन्थे र हिड्माको मृत्युपछि Battalion No. 1 को नेतृत्व सम्हालेको बताइएको थियो।