काठमाडौं । रसुवा र नुवाकोटमा बाढीका कारण जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ तथा भूमिगत संरचनामा फसेकाहरूको उद्धारका लागि अब चीन र भारतका विशेषज्ञ टोली पनि परिचालन हुने भएका छन्।
बाढीपहिरोका कारण सडक, पुल तथा आयोजनाका प्रवेशमार्गमा क्षति पुगेपछि केही जलविद्युत् आयोजनाका टनेलमा रहेका कामदार तथा कर्मचारीसँग सम्पर्क हुन सकेको छैन। उद्धारका लागि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी तथा अन्य सुरक्षा निकाय परिचालन भए पनि केही स्थानमा टनेलभित्र जमेको माटो, debris र क्षतिग्रस्त संरचनाका कारण उद्धार चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
नेपाल सरकारले विशेष प्राविधिक आवश्यकता भएका क्षेत्रमा विदेशी विशेषज्ञको सहयोग लिने निर्णय गरेसँगै भारत, चीन, अस्ट्रेलिया र दक्षिण कोरियाका विशेषज्ञ तथा प्राविधिक टोलीलाई टनेल उद्धारमा सहयोग गर्न अनुमति दिइएको छ।
भारतले सुरुङभित्र फँसेका मानिसहरुको उद्धारका लागि विशेष टोलीसँगै मेडिकल टोली र राष्ट्रिय विपद् प्रतिकार्य बल (NDRF) का जनशक्ति पठाउने प्रस्ताव गरेको छ। भारतबाट ११ सदस्यीय चिकित्सक, प्यारामेडिक्स तथा टनेल उद्धार विशेषज्ञ सम्मिलित टोली नेपालतर्फ पठाइएको जनाइएको छ।
त्यस्तै, चीनबाट पनि आवश्यक प्राविधिक तथा उद्धार विशेषज्ञको सहयोग लिइने भएको छ। विदेशी टोलीको मुख्य भूमिका सुरुङभित्र फसेकाको उद्धार, प्राविधिक मूल्यांकन तथा आवश्यक उपकरण प्रयोगमा सहयोग गर्नु हुनेछ।
रसुवा र नुवाकोटका १४ वटा जलविद्युत् आयोजना बाढीबाट प्रभावित भएका छन्। ती आयोजनाका विभिन्न टनेल तथा भूमिगत संरचनामा ठूलो संख्यामा मानिस फसेको आशंका गरिएको छ। रसुवाको अपर त्रिशूली–१, रसुवागढी, लाङटाङ खोला तथा अन्य आयोजनामा अझै सम्पर्कविहीन रहेका कामदारको खोजी भइरहेको छ।
सरकारले सामान्य खोज तथा उद्धारका लागि भने विदेशी टोली आवश्यक नरहेको जनाएको छ। तर टनेल उद्धार, डीएनए परीक्षण तथा फरेन्सिक पहिचानजस्ता विशेष प्राविधिक काममा विदेशी विशेषज्ञको सहयोग लिने नीति लिइएको हो।
यसबीच बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा खोजी कार्य कठिन बन्दै गएको छ। टनेलका प्रवेशद्वारमा थुप्रिएको माटो तथा भग्नावशेष हटाउन र भित्रको अवस्थाबारे यकिन गर्न विशेष उपकरण र दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता देखिएको छ।
चीन र भारतका विशेषज्ञको सहभागिताले टनेलभित्र फसेकाहरूको खोजी तथा उद्धारलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
यसअघि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल तथा स्थानीय उद्धारकर्मीहरू उद्धारमा खटिएका थिए। तर टनेलभित्रको साँघुरो संरचना, हावा–पानीको अवस्था तथा थप पहिरो वा संरचना भत्किन सक्ने जोखिमका कारण उद्धार चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
चीन र भारतबाट आउने विज्ञ टोलीले टनेलको संरचना तथा भित्रको अवस्थाको प्राविधिक मूल्यांकन गर्दै सुरक्षित रूपमा उद्धार अघि बढाउने उपायबारे सुझाव दिनेछन्। आवश्यक परे विशेष उद्धार उपकरण र प्रविधिको प्रयोगमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
उद्धार कार्यमा अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञको प्राविधिक सहयोग लिन लागिएसँगै टनेलभित्र फसेकाहरूको उद्धार चाँडो हुने आशा गरिएको छ। उद्धारमा संलग्न नेपाली सुरक्षा निकाय तथा प्राविधिक टोलीसँग समन्वय गरेर चीन र भारतका विज्ञले काम गर्ने तयारी छ।
रसुवास्थित त्रिशूली ३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको टनेलभित्र फसेका मानिसहरूको उद्धारका लागि सरकारले विगत दुई दिनदेखि प्रयास जारी राखेको छ।
सोही क्रममा शनिबार बिहानैदेखि सुरुङको मुख खोल्ने कार्यलाई थप तीव्र पारिएको छ।
टनेलभित्र मानिसहरू फसेको गुनासो आएपछि सरकारले प्राथमिकताका साथ उद्धार टोली परिचालन गरी लेदो तथा भग्नावशेष पन्छाउँदै सुरुङको प्रवेशद्वार खोल्ने कार्यलाई अघि बढाएको हो।
सुरुङको मुख खोतल्न र खोजी कार्यलाई द्रुत गति दिनका लागि हिजो रातिदेखि नै नेपाली सेनाका ६२ जना तथा सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल र नेपाल प्रहरीका २० जना गरी कुल ८२ जनाको संयुक्त टोली निरन्तर खटिएको छ। सो क्षेत्रमा प्रतिकूल मौसम कायम रहेकाले उद्धार प्रयास भने निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
यसैबिच, उद्धार सहायताका लागि आएको भारतीय टोली हाल त्रिशूली पुगेको छ। भारतीय टोलीले हेलिकप्टरमार्फत चिलिमे र लाङटाङ क्षेत्रको प्रारम्भिक अनुगमन (रेकी) गरी आवश्यकता अनुसार थप उद्धार कार्य अघि बढाउने योजना बनाएको छ।
