रसुवा, १० भदौ २०८३।

रसुवाको नेपाल–चीन सीमा क्षेत्रमा बुधबार बिहान आएको आकस्मिक भीषण बाढीले टिमुरेसहित रसुवागढी नाका क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। चीनतर्फबाट आएको बाढी भोटेकोशीनदी हुँदै नेपाल प्रवेश गरेपछि टिमुरे बजार, भन्सार क्षेत्र, सडक तथा जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा व्यापक क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरणहरू सार्वजनिक भएका छन्।

रसुवाका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी ध्रुवप्रसाद अधिकारीका अनुसार लेन्दे खोला (भोटेकोशी मा आएको बाढीले टिमुरे र आसपासका दुईवटा बजारलाई नराम्ररी प्रभावित बनाएको छ। रसुवा भन्सार क्षेत्रमा रहेका ठूलो संख्याका सवारीसाधन तथा अन्य सामग्रीसमेत बाढीले बगाएको अधिकारीले बताएका छन्। बाढीले भन्सार क्षेत्र नै ठूलो मात्रामा क्षतिग्रस्त बनाएको प्रारम्भिक जानकारी छ।

टिमुरे बजारमा अधिकांश संरचना बगे

बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालयका डीआईजी दीपक रेग्मीका अनुसार टिमुरे बजारका धेरै घर बाढीले बगाएको प्रारम्भिक सूचना आएको छ। बजार क्षेत्रमा ५ देखि ७ वटा घर मात्र बाँकी रहेको जानकारी प्राप्त भएको उनले बताएका छन्। यद्यपि, घटनास्थलमा उद्धार तथा क्षतिको विवरण संकलन गर्ने काम जारी रहेकाले घर, पसल तथा अन्य संरचनाको यकिन संख्या सार्वजनिक भइसकेको छैन।

बाढीको बहाव असाधारण रूपमा तीव्र रहेकाले स्थानीय बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानतर्फ सार्ने तथा जोखिमयुक्त क्षेत्रमा उद्धार टोली परिचालन गर्ने काम भइरहेको छ।

भन्सार यार्डमा रहेका गाडी र सामान बगे

नेपाल–चीन व्यापारको प्रमुख नाका रसुवागढीस्थित भन्सार यार्डमा ठूलो संख्यामा मालवाहक तथा अन्य सवारीसाधन पार्किङमा थिए। बाढीले यार्डमा रहेका गाडी र अन्य सामग्री बगाएको रसुवा भन्सारका प्रमुख भन्सार अधिकृत राजेन्द्र ढुंगानाले बताएका छन्।

भन्सार कार्यालय तथा आसपासका संरचनामा समेत व्यापक क्षति पुगेको छ। बाढीले भन्सार क्षेत्रलाई नै प्रभावित बनाएपछि नेपाल–चीनबीचको आयात–निर्यात गतिविधि तत्काल प्रभावित हुने देखिएको छ।

रसुवागढी नाका नेपालका लागि चीनबाट विद्युतीय सवारीसाधन, इलेक्ट्रोनिक्स, तयारी पोसाक, फलफूललगायतका सामान आयात हुने महत्वपूर्ण व्यापारिक नाका हो। गत वर्षको विनाशकारी बाढीबाट समेत भन्सार यार्ड र आसपासका संरचना क्षतिग्रस्त भएका थिए र तीमध्ये केही संरचना पूर्ण रूपमा पुनःस्थापित हुन बाँकी नै थिए।

नयाँ निर्माण भएको पुलसमेत बगायो

बाढीको चपेटामा हालै निर्माण सम्पन्न गरिएको पुलसमेत परेको छ। सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी अधिकारीका अनुसार गत वर्षको बाढीबाट क्षतिग्रस्त संरचनापछि नयाँ निर्माण गरिएको पुलसमेत यसपटकको बाढीले बगाएको छ। यसले सीमा क्षेत्रको यातायात तथा व्यापारिक आवागमनमा थप समस्या निम्त्याएको छ।

जलविद्युत् आयोजनामा पनि क्षति

बाढीले रसुवाका जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा समेत क्षति पुर्‍याएको प्रारम्भिक विवरण छ। The Kathmandu Post का अनुसार बाढीले एउटा जलविद्युत् आयोजनाको संरचना बगाएको छ भने चिलिमे जलविद्युत् आयोजना लगायतका अन्य आयोजनामा पनि क्षति पुगेको स्थानीय स्रोतले बताएका छन्। क्षतिको विस्तृत प्राविधिक मूल्यांकन भने हुन बाँकी छ।

यसअघि पनि भोटेकोसी तथा लेन्दे खोलामा आएको बाढीका कारण रसुवागढी जलविद्युत् आयोजना र अन्य ऊर्जा पूर्वाधार जोखिममा पर्दै आएका थिए। त्यसैले पछिल्लो घटनाले जिल्लाको जलविद्युत् पूर्वाधारको जोखिमलाई पुनः उजागर गरेको छ।

प्रहरीसहित केही व्यक्ति सम्पर्कविहीन भएको प्रारम्भिक सूचना

टिमुरेमा रहेको इलाका प्रहरी कार्यालयमा कार्यरत प्रहरीमध्ये केही सम्पर्कमा नरहेको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। एक स्थानीय समाचार स्रोतका अनुसार कार्यालयमा कार्यरत १५ प्रहरीमध्ये ८ जना सम्पर्कमा आएका छन् भने बाँकीको अवस्थाबारे यकिन हुन सकेको छैन।

तर मानवीय क्षतिको आधिकारिक र पूर्ण विवरण भने अहिलेसम्म सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले मृत्यु वा बेपत्ताको संख्या यकिन भइसकेको भनेर अहिले नै निष्कर्ष निकाल्न मिल्ने अवस्था छैन। उद्धार टोलीले घटनास्थलमा खोज तथा उद्धार जारी राखेको छ।

त्रिशूली नदीमा उच्च सतर्कता

भोटेकोसीमा आएको ठूलो बाढी क्रमशः तल्लो तटीय क्षेत्रमा पुग्ने जोखिमका कारण त्रिशूली नदी आसपास उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले रसुवाबाट आएको बहावका कारण त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्रमा मुग्लिनसम्मै उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

यससँगै रसुवा, नुवाकोट, धादिङ हुँदै त्रिशूली नदी आसपासका बस्तीमा सम्भावित जोखिमलाई ध्यान दिँदै स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकाय परिचालन भएका छन्। धादिङ प्रशासनले समेत त्रिशूली नदी आसपासका तल्लो तटीय क्षेत्रमा सतर्क रहन आग्रह गरेको छ।

सडक सम्पर्कमा पनि असर

बाढी तथा नदी कटानका कारण रसुवाका विभिन्न सडकखण्ड प्रभावित भएका छन्। यसअघि नै वर्षा, बाढी तथा भूक्षयका कारण त्रिशूली–मैलुङ–स्याफ्रुबेँसी सडकखण्डको खाल्टे क्षेत्रमा सडक अवरुद्ध रहेको प्रहरीले जनाएको थियो।

पछिल्लो बाढीले सीमा क्षेत्रमा थप सडक तथा पुलमा क्षति पुर्‍याएपछि टिमुरे–रसुवागढी आवागमनमा गम्भीर समस्या उत्पन्न भएको छ। सडक सम्पर्क प्रभावित हुँदा उद्धार टोलीलाई समेत घटनास्थलमा पुग्न कठिनाइ हुन सक्ने देखिएको छ।

बाढीको स्रोतबारे थप अध्ययन आवश्यक

प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढी चीनतर्फबाट भोटेकोसीमा प्रवेश गरेको हो। टिमुरे क्षेत्रमा बिहान करिब ९ः१५ बजेतिर एक्कासि ठूलो बाढी आएको जानकारी सार्वजनिक भएको छ।

यद्यपि, बाढी सामान्य वर्षाजन्य हो कि माथिल्लो क्षेत्रमा कुनै ताल फुट्ने, हिमताल विस्फोट वा अन्य प्राकृतिक कारणबाट आएको आकस्मिक बहाव हो भन्ने विषयमा अहिलेसम्म आधिकारिक निष्कर्ष सार्वजनिक भएको छैन। The Kathmandu Post ले पनि बाढीको वास्तविक स्रोत र कारण अझै स्पष्ट नभएको उल्लेख गरेको छ।

उद्धार र राहतमा सुरक्षा निकाय परिचालन

बाढीपछि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीलगायतका सुरक्षा निकाय उद्धार तथा खोजी कार्यमा परिचालित भएका छन्। भन्सार कार्यालय तथा अन्य सरकारी निकायसँग समन्वय गरी प्रभावित व्यक्ति तथा संरचनाको विवरण संकलन गर्ने काम भइरहेको छ।

अर्थ मन्त्रालयले समेत अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेको नेतृत्वमा मन्त्रालयका सचिव घनश्याम उपाध्याय र भन्सार विभागका महानिर्देशक यमलाल भुसालसहितको उच्चस्तरीय टोलीमार्फत टिमुरे भन्सार कार्यालय तथा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी खोज, उद्धार र आवश्यक व्यवस्थापनको काम अघि बढाइरहेको जनाएको छ।

गत वर्षको बाढीपछि पनि उस्तै जोखिम

रसुवागढी क्षेत्रमा बाढीको जोखिम नयाँ भने होइन। गत वर्ष लेन्दे खोलामा आएको विनाशकारी बाढीले भन्सार यार्ड, निर्माणाधीन एकीकृत जाँच चौकी (आईसीपी), तटबन्ध र नेपाल–चीन जोड्ने मितेरी पुलमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। त्यसपछि पनि भन्सार यार्ड पूर्ण रूपमा पुनःस्थापित हुन सकेको थिएन।

चीन सरकारको लगानीमा निर्माण भइरहेको टिमुरे सुक्खा बन्दरगाह परियोजनासमेत गत वर्षको बाढीपछि प्रभावित अवस्थामा रहेको थियो। करिब २ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ लगानीको उक्त परियोजना बाढी आउँदा करिब ८० प्रतिशत निर्माण सम्पन्न भएको अवस्थामा थियो।

यसपटक फेरि सोही क्षेत्रमा आएको भीषण बाढीले बाँकी रहेका संरचना तथा पुनःनिर्माण भएका पूर्वाधारसमेत जोखिममा पारेको छ।