पछिल्ला वर्षहरूमा,कृषिमा उच्च शिक्षा हासिल गर्न चाहने धेरै विद्यार्थीहरू विदेश पलायन भएका छन्। भविष्यको चिन्तामा धेरै बिद्यार्थीहरु विदेश पलायन हुँदा देशको आर्थिक अवस्थामा यसले नकारात्मक प्रभाव त पर्छ नै, देशको उर्जाशील शक्ति पलायन हुँदा देशले ठुलो नोक्सान व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ। जो अति चिन्ताको बिषय हो।
बिश्वब्यापी भूमण्डलीकरणले नेपाली युवा शक्तिमा प्रभाव पार्नु स्वाभाविक नै हो। तर राज्यले युवा शक्तिलाई पलायन हुनबाट रोकेर स्वदेशमा नै परिचालन गर्नतर्फ बेलैमा ध्यान दिएन भने देशको अवस्था भयाबह हुने अवस्था छ। त्यसमा पनि नेपाल जस्तो कृषि प्रधान मुलुकमा उपयुक्त र ब्यबहारिक उच्च खालको कृषि शिक्षा नहुनु दुखद र चिन्ता लाग्दो बिषय हो। जसकाकारण दिनप्रतिदिन धेरै बिद्यार्थीहरु कृषिमा उच्च शिक्षा हासिल गर्न विदेश पलायन हुन् बाध्य छन्।
बिश्वब्यापी भूमण्डलीकरणसंगै बिकसित हुँदै गएको उन्नत प्रबिधि र औजारहरुको प्रयोगले धेरै देशहरुले आफूलाई बिकसित देशमा परिणत गरेका छन्। ती देशहरुमा जलवायु परिवर्तन, खाद्य सुरक्षा, र दिगो खेती विधि जस्ता विश्वव्यापी चुनौतिहरूको पार गरेका छन्। तर हाम्रो जस्तो अति कम बिकसित देशमा परम्परागत कृषि प्रणालीले गर्दा देशलाई अघि बढ्न बाधा पुर्याइरहेको छ। तसर्थ देशको परम्परागत कृषि प्रणालीलाई परिवर्तन गरेर उन्नत प्रबिधि र औजारहरुको प्रयोग गर्न देशमै कृषि क्षेत्रमा उच्च गुणस्तरको उपयुक्त र ब्यबहारिक उच्च शिक्षा दिनका लागि उपयुक्त ब्यबस्था गर्न राज्यका जिम्मेवार निकायहरुमा बस्नेहरुको बेलैमा ध्यान जानु आबश्यक छ।
कृषि क्षेत्रमा विदेश पलायन रोक्ने किन ?
बिश्वब्यापी भूमण्डलीकृत वर्तमान समाजमा अहिलेको अवस्थामा कृषि शिक्षा बाली उब्जाउने वा खेतबारी कसरी व्यवस्थापन गर्ने भनेर सिक्नेमा मात्र सीमित छैन। आज यस कृषि क्षेत्रले प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण गर्दै बढ्दो जनसंख्यालाई खुवाउनको लागि उन्नत प्रविधिहरू, अत्याधुनिक अनुसन्धान, र दिगो समाधानहरू समावेश गर्दछ। यी सब नेपालमा तत्काललाई सम्भव छैन। तसर्थ पनिकृषिमा उच्च शिक्षा हासिल गर्ने धेरै बिद्यार्थीहरु विदेश पलायन हुन बाध्य छन्। विदेशमा कृषि अध्ययनले धेरै विद्यार्थीहरूको लागि धेरै अनौठो फाइदाहरू प्रस्तुत गर्दछ:
१. आधुनिक कृषि प्रविधि र अनुसन्धानमा पहुँच
कृषि क्षेत्रमा उन्नत प्रबिधि, औजार प्रयोग र उत्पादनको परिमाणका हिसाबले संयुक्तराज्य अमेरिका, नेदरल्याण्ड्स, अष्ट्रेलिया र क्यानडा जस्ता देशहरू विश्वव्यापी नेता हुन्। यी देशहरूमा कृषि अध्ययनले विद्यार्थीहरूलाई उन्नत अनुसन्धान सुविधाहरू, प्रविधि-संचालित खेती प्रविधिहरू, र विश्व-स्तरीय संस्थाहरूमा पहुँच प्रदान गर्दछ। सटिक कृषि: उन्नत प्रविधिहरू जस्तै ड्रोन, स्याटेलाइट डाटा, र कृत्रिम बुद्धिमत्ताहरू यी राष्ट्रहरूमा खेती गर्ने अभ्यासहरू सुधार गर्न व्यापक रूपमा अनुसन्धान र लागू गरिन्छ।
जैविक प्रबिधि : विद्यार्थीहरूले रोग, कीटहरू, र कठोर वातावरणीय अवस्थाहरूको प्रतिरोधी बालीहरू विकास गर्न कसरी आनुवंशिक इन्जिनियरिङ प्रयोग गरिन्छ भनेर सिक्न सक्छन्।दिगो खेती: उच्च उपज कायम राख्दै थोरै स्रोतहरू प्रयोग गर्ने पर्याय-मैत्री खेती समाधानहरू खोज्नमा जोड गर्दछ। विदेशमा अध्ययन गर्नु भनेको प्रायः जैविक खेती, पानी संरक्षण, र कृषिमा नवीकरणीय उर्जाको प्रयोगमा नवीनतम अभ्यासहरूको अभ्यास हो।
२. विश्वव्यापी परिप्रेक्ष्य र नेटवर्किङ अवसरहरू
कृषि एक विश्वव्यापी उद्योग हो, र विश्वका विभिन्न भागहरूमा कसरी खेती गरिन्छ भन्ने कुरा बुझ्न अन्तर्राष्ट्रिय खाद्य-सम्बन्धित चुनौतीहरू र समाधानका उपायहरुको अध्ययन आबश्यक छ।
विदेशमा अध्ययन गरेर, विद्यार्थीहरूले खाद्य सुरक्षा, जलवायु परिवर्तन, र दिगो भूमि प्रयोग जस्ता मुद्दाहरूमा ग्यान र सिप हासिल गर्दछन . उनीहरूको अन्य देशका कृषिसँग सम्बद्ध पक्षहरुसंगको भलाकुसारी र अन्तरक्रियाले बिब्ध अनुभव र शिक्षा पाउने अवसर पाउछन, जुन भविष्यको सहयोग र रोजगारीका अवसरहरूको लागि अमूल्य हुन सक्छ।
विविध सिकाइ वातावरण:
विदेशी विश्वविद्यालयहरूले विचार, अनुभव, र कृषि अभ्यासहरूको आदानप्रदानलाई सहज बनाउँदै विश्वभरका विद्यार्थीहरू भर्ना गर्छन्।
• अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग:
धेरै विश्वविद्यालयहरूले अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू, अनुसन्धान संस्थानहरू, र कृषि व्यवसाय कम्पनीहरूसँग नजिकबाट सहकार्य गर्छन्, जसले विद्यार्थीहरूलाई वास्तविक-विश्व समस्याहरू सम्बोधन गर्न हातमा अनुभव प्रदान गर्दछ।
३. भबिष्य सुनिश्चितताका अवसरहरू र व्यावसायिक वृद्धि
एक प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट कृषिमा प्राप्त डिग्रीले आफ्नो भविष्यका मार्गहरूको विस्तृत श्रृंखलाको ढोका खोल्छ। विदेशमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूले कृषि व्यवसाय, अनुसन्धान, विकास एजेन्सीहरू, र सरकारी संस्थाहरूमा जागिरको लागि आवेदन गर्दा प्रायः प्रतिस्पर्धात्मक किनारा हुन्छन्। देश र निगमहरूले थप लचिलो र दिगो खाद्य प्रणालीहरू सिर्जना गर्ने दिशामा काम गर्दा कृषि विशेषज्ञहरूको विश्वव्यापी माग बढ्दै गएको छ।
बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूसँग काम गर्नुहोस्:
Syngenta, Bayer, र John Deere जस्ता बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले प्रायः कृषिमा अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर पेशेवरहरू खोज्छन् ।
अनुसन्धान र एकेडेमिया:
अनुसन्धानमा रुचि राख्नेहरूका लागि, विदेशमा उन्नत डिग्रीहरू पछ्याउँदा विद्यार्थीहरूलाई बाली सुधार, माटो विज्ञान, र जलवायु अनुकूलन जस्ता क्षेत्रमा ग्राउन्डब्रेकिंग कार्यमा योगदान दिन अनुमति दिन्छ।
गैर-नाफा र सरकारी क्षेत्रहरू:
धेरै विद्यार्थीहरू संयुक्त राष्ट्र संघीय खाद्य र कृषि संगठन (FAO) वा ग्रामीण विकास र कृषि स्थिरतामा केन्द्रित विकास एजेन्सीहरू जस्ता संस्थाहरूसँग काम गर्न पनि आकर्षित हुन्छन्।
विदेशमा कृषि अध्ययनका चुनौतीहरू
विदेशमा कृषि अध्ययनका फाइदाहरू धेरै भए पनि यो यात्रा चुनौतीविहीन छैन।
1.आर्थिक लागत
कृषि क्षेत्रको उच्च शिक्षा हासिल गर्नमा विद्यार्थीहरुका लागि प्रमुख चुनौती भनेको आर्थिक लागत हो, जो हरसमय उनीहरुलाई अवरोध जस्तै गरेर पछ्याइरहेको हुन्छ।
विदेशमा कृषि शिक्षा कार्यक्रमहरू, विशेष गरी उच्च शिक्षण शुल्क भएका देशहरूमा, महँगो हुन सक्छ। थप रूपमा, लन्डन, सिड्नी, वा न्यूयोर्क जस्ता शहरहरूमा बस्ने लागत द्रुत रूपमा थप्न सक्छ।
छात्रवृत्ति र कोष: धेरै विश्वविद्यालयहरूले विशेष गरी कृषि विद्यार्थीहरूको लागि छात्रवृत्ति प्रदान गर्छन्। यद्यपि, प्रतिस्पर्धा भयंकर छ, र विद्यार्थीहरू प्राय: खर्चहरू व्यवस्थापन गर्न आर्थिक सहायता, ऋण, वा आंशिक कामहरूमा भर पर्छन्।
जीवनयापनको लागत : विद्यार्थीहरूले शिक्षण शुल्कको अतिरिक्त आवास, खाना, स्वास्थ्य बीमा, र यातायातको लागि बजेट गर्नु आवश्यक छ, जुन उच्च लागत-बस्ने देशहरूमा चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।
2. सांस्कृतिक समायोजन र home sickness होमसिकनेस
विदेशमा सर्नु रोमाञ्चक हुन सक्छ, तर यो एक प्रमुख संस्कृति झटका पनि हुन सक्छ। तपाईंले आफ्नो देशबाट प्रयोग गरिरहनुभएको खेती विधि र प्रविधिहरू तपाईंले विदेशमा सिक्नुहुने कुराहरू भन्दा पूर्ण रूपमा फरक हुन सक्छ। यसको शीर्षमा, विद्यार्थीहरूले नयाँ खाना, भाषाहरू, र सामाजिक चलनहरू समायोजन गर्न चुनौतीपूर्ण लाग्न सक्छ जबकि उनीहरुले तिनीहरूको अध्ययनको शैक्षिक दबाबको सामना गर्ने क्षमता राखिरहनु पर्छ।
शैक्षिक भिन्नताहरू:
धेरै देशहरूमा, शिक्षा प्रणालीले संसारका अन्य भागहरूमा पाइने सिद्धान्त-आधारित दृष्टिकोणहरू भन्दा स्वतन्त्र अनुसन्धान र व्यावहारिक अनुप्रयोगहरूलाई प्राथमिकता दिन सक्छ। यी शैक्षिक अपेक्षाहरूलाई समायोजन गर्न चुनौती खडा गर्दछ।
मानसिक स्वास्थ्य समर्थन:
सांस्कृतिक समायोजन, होमसिकनेस, र शैक्षिक जीवनको तनावले विद्यार्थीहरूको मानसिक स्वास्थ्यलाई असर गर्न सक्छ। विश्वविद्यालय परामर्श सेवाहरूको बावजुद, अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूले मद्दत खोज्न एक्लो वा हिचकिचाहट महसुस गर्न सक्छन्।
3. स्नातकोत्तर चुनौतीहरू
धेरै विद्यार्थीहरूले स्नातक पछि अध्ययन गर्ने देशमा काम गर्ने आशा गर्छन्, तर भिसा नियमहरूले यसलाई गाह्रो बनाउन सक्छ। संयुक्त राज्य अमेरिका र बेलायत दुबैले आफ्नो अध्यागमन नीतिहरू कडा बनाएका छन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको डिग्री पूरा गरेपछि बस्न र काम गर्न गाह्रो बनाएको छ।
कार्य अनुमति (वर्क परमिट) र भिसाहरू:
विद्यार्थीहरूले प्राय: आफ्नो पढाइ पछि कार्य अनुमति वा निवास सुरक्षित गर्न जटिल भिसा प्रणालीहरू सामना गर्न आवश्यक छ। यो प्रक्रिया समय-उपभोग, महँगो, र तनावपूर्ण हुन सक्छ।
के विदेशमा कृषि अध्ययन गर्नु उचित छ?
विदेशमा कृषि शिक्षा कारकमा निर्भर गर्दछ जस्तै भविष्यको लक्ष्य, वित्तीयस्रोत अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवको चाहानाको लागी ,बिद्यार्थीहरु एक बनाउन को लागी उत्साहित कृषि क्षेत्रको भिन्नता र विश्वव्यापी खाद्य सुरक्षा मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्दा, विदेशमा अध्ययन गर्ने फाइदाहरू चुनौतीहरू भन्दा धेरै छन्।
कृषिमा विदेशमा उच्च शिक्षाले विद्यार्थीहरूलाई क्षेत्रका प्रमुख विशेषज्ञहरूबाट सिक्ने, अत्याधुनिक प्रविधिहरूमा व्यावहारिक अनुभव प्राप्त गर्ने, र महाद्वीपहरूमा फैलिएको नेटवर्क निर्माण गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ।
आजका धेरै विश्वव्यापी चुनौतिहरूको केन्द्रमा कृषिको साथ, विदेशमा अध्ययनले विद्यार्थीहरूलाई कृषिको भविष्यलाई आकार दिन सक्ने नवीन समाधानहरूमा योगदान दिन आवश्यक सीप र ज्ञान प्रदान गर्दछ। धेरै विद्यार्थीहरूले विश्वका केही ठूला समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न कृषिको महत्त्वलाई बुझेकाले, यो प्रवृत्ति बढ्दै जाने सम्भावना छ, जसले विश्वव्यापी रूपमा सोच्ने कृषि पेशेवरहरूको नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व गर्न तयार छ।
विदेशमा कृषिमा उच्च शिक्षा हासिल गर्ने निर्णय व्यक्तिगत हो, जुन व्यक्तिका भविष्यका लक्ष्यहरू, वित्तीय स्रोतहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवको इच्छा जस्ता कारकहरू। यद्यपि, कृषि क्षेत्रमा फरक पार्ने र विश्वव्यापी खाद्य सुरक्षा मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्ने उत्साही विद्यार्थीहरूका लागि, विदेशमा अध्ययन गर्ने फाइदाहरू चुनौतीहरू भन्दा धेरै छन्।
कृषिमा विदेशमा उच्च शिक्षाले विद्यार्थीहरूलाई क्षेत्रका प्रमुख विशेषज्ञहरूबाट सिक्ने, अत्याधुनिक प्रविधिहरूमा व्यावहारिक अनुभव प्राप्त गर्ने, र महाद्वीपहरूमा फैलिएको नेटवर्क निर्माण गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ। आजका धेरै विश्वव्यापी चुनौतिहरूको केन्द्रमा कृषिको साथ, विदेशमा अध्ययनले विद्यार्थीहरूलाई कृषिको भविष्यलाई आकार दिन सक्ने नवीन समाधानहरूमा योगदान दिन आवश्यक सीप र ज्ञान प्रदान गर्दछ।
धेरै विद्यार्थीहरूले विश्वका केही ठूला समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न कृषिको महत्त्वलाई बुझेकाले, यो प्रवृत्ति बढ्दै जाने सम्भावना छ, जसले विश्वव्यापी रूपमा सोच्ने नयाँ पुस्ताको नेतृत्व गर्दछ। अद्यापि आफ्नो उच्च शिक्षा हासिल गर्न विदेश जानुपर्ने अधिकास्न्श नेपाली बिद्यार्थीहरुको बाध्यता भए पनि त्याहाँ प्राप्त सिप र योग्यतालाई आफ्नै देशमा उपयोग गर्न तर्फ एक सच्चा नागरिकका हैसियतले सचेत भैरहनु पर्छ र उच्च शिक्षा गासिलाका लागि विदेश पुगेका आफ्ना नागरिकहरुले प्राप्त गरेका ग्यान र सीपलाई आफ्नै देशमा उपयोग गर्न राज्यले उपयुक्त नीति र बिधि बनाउन ढिला गर्नु हुन्न।
त्यसो त राज्यले उच्च शिक्षाका लागि विदेश पलायन हुने प्रबृत्ति रोक्न नेपालमै ब्यबहारिक कृषि शिक्षा दिने वातावरण सिर्जना गर्नु देश र जनताका लागि लाभदायक हुन्छ भने बिबिध कारण बिदेशमा पुगेर आफ्नो ग्यान र सिप आर्जन गरेका नेपाली नागरिकलाई नेपालमै केही गर्ने वातावरण बनाई उनीहरुलाई आफ्नो मातृभूमिप्रति उत्तरदायी बनाउन राज्यले उपयुक्त वातावरण बनाओस। कामना गरौँ, उज्ज्वल भविष्यका लागि विदेश पलायन हुन पर्ने बाध्यता समाप्त होस् , कारणबस विदेश पुगेको भए पनि त्यहाँ प्राप्त ज्ञान र सिप आफ्नै जन्मभूमिमा प्रयोग गर्ने वातावरण सिर्जना होस्। जय मातृभुमि।
