गणतन्त्रकै विरुद्धमा जान सक्ने संम्भावना छ : राजन भट्टराई, प्रमका पररास्ट्र सल्लाहकार

संबाददाता : ओम हमाल     प्रकाशित मिति: (२०७६ असार १२, बिहीबार) १३:२५

अहिले मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठन हुनुपर्छ र हुनुहुँदैन सँगै प्रचण्डलाई सत्ताको साँचो सुम्पिनुपर्छ र पाँच वर्ष केपी शर्मा ओलीकै नेतृत्वमा सरकार सञ्चालन हुनुपर्छ भन्नेखालका तर्कसहितका अनेकखाले बहस चलिरहेका छन । यहीबीचमा केही दिन अघि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका परराष्ट्र सल्लाहकार डा राजन भट्टराईले एउटा स्टाटस लेखे जसले अर्कै खालको बहस र तरंक समेत पैदा गर्यो । यिनै विषयमा केन्द्रीत रहेर सल्लाहकार डा भट्टराईसँग बीबीसी नेपाली सेवाले गरेको कुराकानी हामीले यहाँ प्रस्तुत गरेका छौँ ।

के गणतन्त्र उल्टाउने तरखर तपाईहरुलाई आभास भइरहेको हो ?

–नेपालमा हरेक पटक के भएको छ भने आन्दोलन सफल हुन्छ । आन्दोलनलाई संस्थागत गर्ने हामी प्रक्रियामा जान्छौं । संविधान बनाउँछौं, संविधानबाट त्यसलाई कार्यान्वयनमा लाने एउटा निश्चित अवधि लिन्छ त्यसले । त्यो अवधि लिन नपाउँदै यो व्यवस्था बेठिक भयो, यो व्यवस्थाले गर्न सकेन भनेर व्यवस्थाकै विरुद्धमा अफवाह फैलाउने र त्यसका आधारमा अस्थिरता उत्पन्न गरेर त्यो व्यवस्था माथि प्रश्न चिन्ह खडा गर्ने २००७ सालदेखि हामीले पटक पटक भोग्दै आएको अवस्था हो । यही कुरा अरु मुलुकमा तपाईं तुलना गर्नुभयो भने व्यवस्था स्थापित हुन्छ । अनि त्यो राज्य संचालन गर्ने जो निकायमा पुग्छ उसलाई निर्वाचनका माध्यमबाट पाँच वर्षसम्म दिइन्छ । नहुदा पाँच वर्ष पछि जनताले अर्को पार्टी राजनीतिक पार्टी शक्तिलाई छान्ने चलन छ । तर यहाँ के सुनिदै छ भनेर भन्दा यो बहुदलीय व्यवस्था नै खराब, गणतन्त्र नै खराब, धेरैओटा छोटा राजा भए भन्ने नाममा यो अहिले हामीले ल्याइरहेको संविधानमाथि नै प्रश्न उठाउने विगत कै परम्परा दोयाउँन खोजिएको र सडकमा त्यस किसिमका कुराहरु सुनिन थालेको कुरालाई मैले इंकित गरेको हुँ ।

राजतन्त्रका पक्षपातीहरु पहिले पनि थिए, गणतन्त्रको विरुद्धमा उनीहरुले आवाज पहिलेबाट उठाउँदै आएका छन् । अहिले जोखिम बढेर तपाईले भन्या ?

–होइन बढ्न पनि सक्छ नि । किनभने विगत त हामीले देखेका छौं । पाएका अधिकारहरु खोसिएका छन् हाम्रा, संविधानहरुलाई सस्पेन्स गरिएको छ पटक पटक । इतिहासले पटक पटक गरेर भोग्दै आएका कुरालाई अब गर्नु हुदैन भनेर हामीले सचेत हुनपर्छ भन्न खोजिएको हो ।

भनेको त्यो बढेको छ ? त्यस कारण सर्तकताको निम्ति तपाईले ? ध्यानकर्षण गराएको हो ?

–बढ्न पनि सक्छ । त्यस्ता आवाज पनि सुनिन थालेका छन् । गलत आवाजहरु गलत निकायहरुबाट गलत तरिकाबाट आउनु हुदैन ।

तपाईले गलत तरिका र गलत निकायबाट आएको भन्नु भयो नि, त्यो निकाय र भनेर तरिका कसलाई भन्नु भएको हो ?

–संविधान भन्दा बाहिरबाट बोल्नेहरुलाई भनेको ।

कसले बोल्यो त्यस्तो ?

–बोलिराखेका छन् त । अब कसले भनेर मैले यही भनेर किन भन्नु प¥यो र ।

सरकारलाई त्यस्तो लागिसकेको रहेछ भने त जनतालाई त भन्नु प¥यो ।

–त्यो तपाईले पनि देख्नु भएको छ, मैले पनि देखेको छु । प्रतिबन्धित राजनीतिक दलहरुका गतिविधिहरु पनि त्यहाँ छन् । संविधानभन्दा बाहिर रहेर नाराहरु, भनाइहरु आइरहेका छन् त ।

दुई ओटा कुरा भन्नु भयो तपाईंले एउटा त एउटा त संविधानको मर्म भन्दा बाहिर रहेर कुरा गर्ने भनेर राप्रपालाई भन्न खोज्नु भएको होला तपाईंले ?

–होइन, संविधान भन्दा बाहिरका एजेण्डा ज –जसले बोकेका छन्, त्यसैलाई भनिन्छ ।

तपाईंले प्रतिबन्धित पनि भन्नु भयो पार्टीमा भनेको त्यो नेत्रविक्रम चन्दहरु पनि राजा फर्काउन खोज्या ?

–होइन, नेत्र विक्रम चन्दहरु पनि त यो व्यवस्था उल्टाउने काममा त लागेका छन् नि । यो संविधान असफल बनाउन लागेका छैनन् र ?

भनेको त्यसले अन्ततगोत्वा राजतन्त्र फर्काउने शक्तिलाई नै सहयोग पु¥याउँछ भन्ने तपाईको बुझाइ ?

–प्रतिगामी शक्तिलाई नै सहयोग पु¥याउँछ । यतिबेला हामीले जनताले पाएका अधिकारहरु लामो संघर्षबाट प्राप्त संस्थागत गरिएका विषयहरुलाई उल्ट्याउन खोज्दा त्यसको सहयोग अन्ततोगत्वा प्रतिगामी शक्तिलाई हुन्छ । जुन कुरा हामीले विगतमा भोगेका छौं ।

अनि तपाईले टिवट्मा क–कसलाई कसो गरि एक ठाउँमा ल्याउन सकिन्छ भने भित्र बाहिरका शक्तिहरु सक्रिय रहेको अवस्था पनि भन्नुभएको छ । कसले एक ठाउँमा कसरी ल्याउँन खोजिराखेको छ ?

–तिनै शक्तिहरु यो संविधान, यो व्यवस्था चित्त बुझेको छैन् । हिजोका आन्दोलनबाट किनारा लागेका शक्तिहरु त्यसो गर्न सकिन्छ कि भनेर लागेको हामीले आभास पाएका छौं ।

अनि बाहिरका शक्ति भनेर कसलाई संकेत गर्नु भएको ?

–बाहिरका शक्ति भनेर जो जो त्यो ल्याउनु हुदैन भनेर लाग्ने शक्तिलाई नै इंगित गर्न खोजिएको हो ।

त्यस्ता छन् मित्र राष्ट्रहरु पनि ?

–होइन, त्यो त तपाईंले नाम लिनु भयो होइन । मैले त भित्र बाहिरका शक्ति भनेर भनेको छु । मैले भनेका कुरा मात्रै बुझौंन ।

अलिकति जनताले पनि बुझ्ने गरि भन्दिनु प¥यो ?

–मैले बुझ्ने गरि नै भनेको छु भन्ने त मैले हो नि । मैले जनतालाई जे कुरा सम्प्रेषण गर्न खोजेको छु त्यही कुरानै सजिलो हुन्छ ।

यो कस्तो बेला आयो भने राजपा र समाजवादी पार्टी एउटा सरकारमा छ, एउटा विपक्षमा छ । ती दुई बीच एकीकरणका चर्चा चलिराखेको बेलामा ।

–तपाईको इन्टरप्रिटेशन हो । मैले लेखेको भाषाले त्यो कुरा दिदैन । मैले त्यहाँ प्रष्ट रुपमा भनेको छु, यो व्यवस्था उल्टाउन खोज्ने शक्तिहरु । यो संविधानलाई उल्टाउन खोज्नेहरु जसलाई यो हिजो ल्याएको चित्त बुझेको छैन् भन्ने शक्तिलाई इंगित गर्न खोजिएको भन्ने बुझ्नु प¥यो ।

इतिहास दोहो¥याउँने कुचेष्टा भनेर छुट्टै वाक्य पनि राख्नु भएको छ । त्यो भनेको विगतमा प्रचण्डले केपी ओलीको सरकार ढालेर सरकार बनाएका थिए । कतै त्यस तर्फ संकेत गरेको हो की ?

–यो चाहि तपाईंको अनौठो लाग्छ । तपाईंको आफ्नो खालको व्याख्या गर्ने होइन । मैले श्रृखंलावद्ध रुपमा भनेको छु सुरुमा मैले जे भनेको छु, त्यसैको निरन्तरताको रुपमा इतिहास मैले अघिनै भने २००७ सालमा हामीले आन्दोलन ग¥यौं, ०४६ सालमा आन्दोलन ग¥यौं । पटक पटक हाम्रा आन्दोलनहरु खोसिए । पटक पटक हामीले संविधान ५/६ ओटा बनाउनु पर्यो यो मुलुकमा । त्यस कुरातर्फ इंगित गरेर मैले भनेको हुँ । त्यस तर्फ जानु हुदैन भन्ने हो मेरो भनाइ ।

सन्दर्भ कस्तो पर्यो भने अहिले प्रधानमन्त्री केपी ओली र प्रचण्डबीच मतभेदका खबरहरु आइराखेको बेलामा तपाईं यो टिविट् गरेको हुनाले….. .

–तपाईंले जोड्न चाहनु भयो । त्यसको लागि अब तपाईंलाई म के भनौं ? धन्यवाद नै दिउ । किनभने तपाईंले नभएको कुरा जोड्दिनु भयो ।

भनेको तपाईंसँग स्पष्ट हुन खोजेको कारण के भने विभिन्न किसिमले विभिन्न अर्थ लगाउन सकिने अवस्था देखियो । तर तपाईंले त्यो कुरा अस्वीकार गर्नुभयो ?

–त्यस्तो अर्थ लाग्दैन नि ।

तपाईंले बढ्दो जनअपेक्षा सरकारको कमजोर डेलिभरी प्रणाली यसबाट उत्पन्न जन असन्तुष्टिलाई प्रयोग गर्न खोजेको भन्नु भएको छ होइन ? यसले चाहिं सरकारको कमजोरी छ भन्ने तपाईले स्वीकार्नु हुन्छ ?

–जनताको अपेक्षा बढ्दो छ । त्यो बढ्दो जनअपेक्षा पुरा गर्नका लागि सरकारले जुन किसिमको सर्भिस डेलिभरी गर्नु पर्ने हो । बढ्दो उसमा कमजोरी छ भन्न खोजेको हो मैले ।

हो त्यो कमजोरी स्वीकारेपछि सरकार आफै हाँकिराख्नु भएको छ । त्यो काम गर्दिने बित्तिकै त यति धेरै चिन्ता सार्वजनिक नै गर्नु पर्ने थिएन नि त । त्यो आत्मविश्वास अलि कमजोर भएको हो की ?

–हाम्रो जस्तो देशमा साधन स्रोत र जनताको आंकाक्षाको बीचमा खाडल पर्ने गर्छ । त्यो खाडलको व्यवस्थापन सरकारले गर्नु पर्छ । तर, त्यो गर्नका लागि निश्चित समय लाग्छ । त्यसतर्फ उन्मुख छ की छैन भनेर हेरिनु पर्छ । त्यो उन्मुख छ भने त्यो खाडल पुरिदै भन्ने तर्फ जाने कुरा सकारात्मक रुपमा लिनु पर्छ तर हामीकोमा के भयो भने त्यही अवस्था आउने जुन खालको जुन असन्तोष हो । त्यसलाई प्रयोग गरेर व्यवस्था कै विरुद्धमा जाने विगतको प्रवृति दोहोरिन सक्ने तर्फको संम्भावना इंगित हो ।

जनताले त पाँच वर्षको लागि भनेर तपाईंहरुलाई…

–त्यही पाँच वर्षकै निम्ति भनेर पठाएको हुनाले पाँच वर्षसम्म उसले काम गरेर दिने समय अवधि दिनु पर्छ भन्ने हो ।

तपाईकै पार्टी अध्यक्षले त सरकारको नेतृत्व आलोपालो गर्ने सहमती नै गरेका रहेछन् । भनेपछि त पाँच वर्ष त तपाईंले नपाउने अवस्था देखिहाल्यो नि ?

–होइन अब उहाँहरुले के गर्नु भएको छ । औपचारिक रुपमा हामीलाई भन्नु भएको छैन् । औपचारिक रुपमा नभनेपछि मैले त्यसमा बोल्न मिलेन हैन ? तर नेकपालाई सूर्य चिन्हमा मतदान दिएर पाँच वर्षका लागि निर्वाचित गरेको हो । पाँच वर्ष सम्म पर्खने धैर्यता हरेकसँग व्यवस्था त्यो कुराका लागि रहनु पर्छ । नभए ठिक छ जनतासँग विकल्प जहिले पनि छ ।

होइन तपाईंले सूर्य चिन्हलाई मात्र भन्नु भयो । सूर्य चिन्हलाई मात्र दिएको होइन नि त, माओवादी ।

–पछि त सूर्य चिन्हनै भएको छ अहिले । एकीकरण पछिको चिन्ह सूर्य नै रहेको छ ।

त्यसो भए नेतृत्व पनि परिवर्तन हुदैन ?

–मैले बुझेसम्म यो पाँच वर्षकै लागिसम्म हाम्रै पार्टी अध्यक्षले नै बोलिराख्नु भएको छ । ठूला नेताहरुले बोलिराख्नु भएको छ । अहिले मैले जे …. छु त्यही बोल्नु पर्यो नि ।

(प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका परराष्ट्र सल्लाहकार डा. राजन भट्टराईसँग विविसी नेपाली सेवाको कार्यक्रम नेपाल सन्दर्भमा २०७६ असार ११ गते साँझ प्रशारित अन्तर्वार्ता )


(२०७६ असार १२, बिहीबार) १३:२५ मा प्रकाशित

मुख्य समाचार

सबै

कास्कीका प्रहरी प्रमुख एसपी कार्कीबिरुद्ध मानव अधिकार आयोगमा उजुरी

आफुलाई गैर कानूनी थुनामा राखेर मानसिक यातना दिइएको भन्दै जिल्ला प्रहरी कार्यालय कास्कीका प्रमुख एसपी दानबहादुर कार्कीबिरुद्ध एक राजनीतिककर्मीले रास्ट्रिय मानव अधिकार आयोगमा उजुरी दिएका छन्। केही समय.....

सरकार नागरिकलाई मौलिक हक दिन असफल रहेको मानव अधिकार आयोगको ठहर

राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले सरकार नागरिकलाई मौलिक हक दिन असफल रहेको ठहर गरेको छ। आयोगले देशको मावनअधिकारको समग्र पक्षबारे तयार पारेको प्रतिवेदनमा यस्तो ठहर गरिएको छ।  साथै सो.....

वडाध्यक्ष कामतद्वारा आत्महत्या प्रयास, वडा सदस्य पोखरेलको मृत्यु

विराटनगर महानगरपालिका वडा नम्बर ६ का अध्यक्ष बिजय कामतले आत्महत्याको प्रयास गरेका छन् । अस्पताल स्रोतका अनुसार उनले किटनाशक बिषादी सेवन गरेर आत्महत्या प्रयास गरेका हुन् । उनको अहिले.....

Exchange Rate

Nepali Patro