भाषामा जबर्जस्ती लादिने नियम स्वीकार नगर्ने त्रिवि नेपाली केन्द्रीय विभागको घोषणा

संबाददाता : मोनिका गुरुङ     प्रकाशित मिति: (२०७३ भाद्र १९, आईतवार) १४:०२

नेपाली भाषाको लेख्य मानक प्रयोगलाई विगत केही समयदेखि केही व्यक्ति र निकायबाट जबर्जस्ती भत्काई नेपाली भाषाका प्रयोक्तालाई दिग्भ्रमित तुल्याउने दुष्प्रयास भइरहेकोमा त्यसप्रति नेपाली भाषासाहित्यको विश्वकै सर्वोच्च निकाय त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपाली केन्द्रीय विभागका प्राध्यापकहरूको गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको छ ।

नेपाली भाषाको वर्णविन्यासका क्षेत्रमा विशेषतः संयुक्त वर्णको लेखन, पदयोग र पदवियोग तथा ह्रस्वदीर्घका सम्बन्धमा नयाँ मान्यताका नाममा प्रचलित परम्परा र मानक लेखनलाई भत्काएर नेपाली लेखनलाई अस्तव्यस्त तुल्याउने दुष्कार्यप्रति हाम्रो असहमति रहेको छ ।

नेपाली भाषा लामो परम्परा, प्रचलन र प्रयोगबाट स्थापित एवं विकसित भाषा हो । यो नेपाली विषय पढ्ने र पढाउनेमा मात्र सीमित नरही सरकारी कामकाजको भाषा, बहुभाषी जातजातिका बीचको सम्पर्क भाषा, आमसञ्चार, पत्रकारिता र ज्ञानविज्ञानका क्षेत्रमा प्रचलित साझा भाषासमेत हो । नेपाली भाषा नेपालमा मात्र सीमित नरही संसारका विभिन्न मुलुकमा समेत विस्तारित भइसकेको हुँदा यसले अन्तर्राष्ट्रिय स्वरूप ग्रहण गरिसकेको छ ।

राष्ट्रभाषा, साझा भाषा, सम्पर्क भाषा र माध्यम भाषाका रूपमा विकसित नेपाली भाषाको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार र विश्वव्यापीकरण भइसकेका अवस्थामा नेपालकै केही व्यक्ति र निकायबाट यस भाषाको मानक लेख्य स्वरूपलाई भत्काएर विकृत तुल्याई नेपाली भाषाप्रति नकारात्मक धारणा फैलाउने प्रयास गरिनु आपत्तिजनक  कार्य हो ।

भाषा वैयक्तिक स्वार्थपूर्तिको माध्यम नभई आम जनसरोकारको विषय भएको हुँदा राज्य संयन्त्रले परिपत्र वा तोकआदेशका माध्यमबाट नेपाली भाषाका लेखनको सहज परम्परा र स्थापित मान्यतालाई भत्काउने तथा मानक शब्दकोशलाई बिगारेर अस्तव्यस्त पार्ने कार्य कुनै पनि सभ्य मुलुकका लागि शोभादायी हुँदैन ।

भाषामा हुने नैसर्गिक परिवर्तन प्रयोक्ताहरूले सहज रूपमा आत्मसात् गर्ने प्रक्रिया हो । परिवर्तनका नाममा परिपत्रका माध्यमबाट जबर्जस्ती लादिने नियमलाई हामी अस्वीकार गर्छौं । यसरी लादिएको नियमलाई आमसञ्चार, पत्रकारिता, प्रतिभाशाली स्रष्टाहरू, पुस्तक-पत्रपत्रिका प्रकाशन गर्ने सम्पूर्ण जिम्मेवार संस्थाहरूले समेत स्वीकार गरेका छैनन् । केही व्यक्तिले विभिन्न निकायका पदमा रहेर नेपाली भाषाको लेख्यरूपलाई विकृत बनाएकाप्रति हामी असहमत छौं ।

नेपाली भाषा आज व्यापक र विस्तारित प्रयोगको विषय बनेको छ । भाषाको परिवर्तन जनस्तरबाट स्वीकार भएपछि मात्र प्रयोगमा आउनुपर्नेमा कसैको लहड र परिपत्रका नाममा जबर्जस्ती लादिने प्रक्रियाले भाषिक परिवर्तनलाई प्रतिनिधित्व गर्न सक्दैन । यस्तो अवस्थामा आमसञ्चार, लेखक, प्रकाशक, भाषाविद् तथा नेपाली भाषालाई दोस्रो भाषाका रूपमा प्रयोग गर्ने भाषाभाषी समुदाय र नेपाली भाषाका आम प्रयोक्तासमेतको सहभागितामा छलफल र बहस चलाएर मात्र लेखन प्रणालीलाई कार्यान्वयनमा ल्याइनुपर्नेमा भाषाप्रयोक्ताको आम विषयलाई परिपत्रका नाममा लाद्ने प्रक्रियाप्रति हाम्रो असहमति छ । त्यसैले सम्बद्ध निकायले यसतर्फ तुरुन्त कदम चालोस् भन्ने हामी चाहन्छौं ।

अहिले नेपाली भाषाका बारेमा भइरहेको बहसले नेपाली भाषाप्रति नै नकारात्मक दृष्टिकोण विकास हुने सम्भावनालाई सङ्केत गरेको छ । परिवर्तनका नाममा लेख्य नेपाली भाषाको अस्तित्वलाई नै सङ्कट पार्ने कार्यलाई हामी टुलुटुलु हेरेर बस्न सक्दैनौं । राष्ट्र र राष्ट्रियताको सञ्चेतनाको प्रमुख आधारका रूपमा रहेको नेपाली भाषाको लेखनपद्धतिलाई बिगारी नेपाली भाषाको अस्तित्वलाई सङ्कटमा पार्ने काम कहीँकतैबाट हुनु हुँदैन, तसर्थ भाषासम्बन्धी त्यस्ता विवाद र बहसलाई सम्बद्ध निकायले तुरुन्त समाधान गर्ने प्रक्रिया सुरु गरी चित्तबुझ्दो समाधानका लागि कार्य गरोस् भन्ने हाम्रो अपेक्षा रहेको छ ।

विश्वविद्यालयको लेखन, पठनपाठन, प्रकाशन आदिमा प्रचलित र स्थापित मानक नेपाली भाषाकै प्रयोग भइरहेको र भइरहनेमा हाम्रो प्रतिबद्धता रहेको कुरा सम्बद्ध सबैमा जानकारी गराउँछौँ । विश्वविद्यालयबाट भएका कतिपय पूर्वनिर्णयमा संशोधन-परिमार्जन गर्न आवश्यक देखिएमा त्यसको पनि संशोधन-परिमार्जन गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो स्पष्ट दृष्टिकोण रहेको छ ।

हस्ताक्षरकर्ताहरू –

प्रा. डा. देवीप्रसाद गौतम, प्रा. डा. महादेव अवस्थी, प्रा. डा. मोतीलाल पराजुली, प्रा. डा. खगेन्द्रप्रसाद लुइँटेल, प्रा.डा. कृष्णप्रसाद घिमिरे, प्रा.डा. कृष्णहरि बराल, प्रा. कृष्णप्रसाद आचार्य, सहप्रा. भरतकुमार भट्टराई, सहप्रा. डा. लक्ष्मणप्रसाद गौतम, सहप्रा. डा. नारायणप्रसाद गड्तौला, सहप्रा. कृष्णप्रसाद भण्डारी, सहप्रा. सीतारामराज विष्ट, सहप्रा. डा. ईश्वरीप्रसाद गैरे, सहप्रा. डा. नेत्रमणि सुवेदी, सहप्रा. डा. गोविन्दप्रसाद शर्मा, सहप्रा. डा. दुर्गाबहादुर घर्ती, सहप्रा. विनोदप्रसाद सुवेदी, उपप्रा. रजनी ढकाल, उपप्रा. साधना पन्त, उपप्रा. लेखराज खतिवडा, उपप्रा. डा. अशोक थापा, उपप्रा. राजुमान डङ्गोल, शि. सहायक राधिकादेवी गुरागाईं, शि. सहायक बालाकृष्ण अधिकारी र शि. सहायक दीपकप्रसाद ढकाल ।

(त्रिभुवन विश्वविद्यालय, नेपाली केन्द्रीय विभाग कीर्तिपुर, काठमाडौंका प्राध्यापकहरूद्वारा जारी गरिएको विज्ञप्ति)


(२०७३ भाद्र १९, आईतवार) १४:०२ मा प्रकाशित

कोरोना भाइरस नियन्त्रण सम्बन्धि गण्डकी प्रदेशको सूचना
कोरोना भाइरस नियन्त्रण सम्बन्धि गण्डकी प्रदेशको सूचना

Exchange Rate

Nepali Patro

कोरोना भाइरस नियन्त्रण सम्बन्धि गण्डकी प्रदेशको सूचना
कोरोना भाइरस नियन्त्रण सम्बन्धि गण्डकी प्रदेशको सूचना